Giriş ve Amaç: İntihar, önemli bir kısmı düşük ve orta gelirli ülkelerde
meydana gelen, dünya çapında ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Bu ulusal
ekolojik çalışma, cinsiyetlerin kaba intihar hızları ile toplumsal cinsiyet
eşitsizliği arasındaki ilişkiyi araştırmayı amaçlamıştır.
Yöntem: Türkiye’nin 81 ilindeki yaşa ve cinsiyete göre tabakalandırılmış
kaba intihar hızlarına ilişkin veriler Türkiye İstatistik Kurumu veri
tabanından alınmıştır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği Türkiye’nin iller
düzeyinde Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Endeksi (TCEE) kullanılarak
ölçülmüştür. Ek olarak, erken yaşta evlilikler, doğurganlık oranı ve
evlilik/boşanma oranları gibi değişkenler toplumsal cinsiyet eşitsizliği
göstergeleri olarak kabul edilmiş ve veriler Türkiye İstatistik Kurumu veri
tabanından elde edilmiştir. COVID-19 pandemisinin karıştırıcı etkisinden
kaçınmak için 2019 verisi kullanılmıştır.
Bulgular: Toplumsal cinsiyet eşitsizliği ile kaba intihar hızı arasındaki
ilişkiler cinsiyetler arasında farklılık göstermiştir. Erkeklerde 45–64 yaş
aralığında kaba intihar hızı ile TCEE arasında pozitif bir ilişki vardır (r=0,294
p<0,01), diğer yaş ve cinsiyet gruplarında ise ilişki saptanmamıştır. Erken
yaşta evlilik oranları (r=0,341 p<0,01) ve doğurganlık hızı (r=0,333 p<0,01)
18–44 yaş grubu kadınlarda kaba intihar hızı ile pozitif yönde ilişkili
iken, boşanma/evlenme oranı (r=-0,256 p<0,05) bu hızla negatif ilişkili
bulunmuştur. Boşanma/evlenme oranının artışı 45–64 yaş ve 65 yaş ve
üzeri erkek intiharlarında artışla ilişkilidir (r=0,452, r=0,290 p<0,01).
Sonuç: Toplumsal cinsiyet eşitsizliği göstergeleri intiharla ilişkili
bulunmuştur. Bu ilişkiler, farklı yaş ve cinsiyet grupları arasında değişiklik
gösterebilir. Bulgular düşük ve orta gelirli ülkelerle sınırlı olabilir. İntiharı
önleyici müdahaleler yaş grubu, cinsiyet ve yaşanılan yerin toplumsal
cinsiyetle ilgili kültürel özelliklerini dikkate alacak şekilde oluşturulmalıdır.
Anahtar Sözcükler: Cinsiyet eşitsizliği, cinsiyet farklılıkları, doğurganlık,
evlilik, intihar