Giriş ve Amaç: Bu çalışmanın amacı, DSM-5 Alternatif Kişilik Bozukluğu Modeli (AKBM) kapsamında değerlendirilen uyumsuz kişilik özellikleri ile üstbilişsel süreçler arasındaki ilişkileri, depresyon ve anksiyete belirtilerinin etkisini kontrol ederek incelemektir.Yöntem: Çalışmaya psikiyatri dışı polikliniklere başvuran 18-65 yaş arası 275 yetişkin katılmıştır. Katılımcılara Uyumsuz Kişilik Özellikleri Envanteri DSM-5, Üstbilişler Ölçeği-30, Bilişsel Dikkat Sendromu Ölçeği-1’in Üstbilişsel Baş Etme Stratejileri alt boyutu, Hasta Sağlık Anketi-9 ve Yaygın Anksiyete Bozukluğu-7 uygulanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile incelenmiş; üstbilişsel faktörlerin kişilik özellikleri üzerine yordayıcılığı hiyerarşik çoklu regresyon analizleri ile test edilmiştir.
Bulgular: Korelasyon analizleri, uyumsuz kişilik özellikleri ile üstbilişsel değişkenler arasında anlamlı ancak boyutlara göre farklılaşan ilişkiler olduğunu göstermiştir. Regresyon analizleri, depresyon ve anksiyete belirtileri kontrol edildikten sonra dahi bazı üstbilişsel faktörlerin kişilik özelliklerini anlamlı düzeyde yordadığını ortaya koymuştur. Özellikle Düşünceleri Kontrol Etme İhtiyacı, Karşıtlık, Disinhibisyon ve Psikotizm boyutları için tutarlı bir yordayıcı olarak öne çıkarken; Endişenin Kontrol Edilemezliği ve Tehlikeliliği ile Üstbilişsel Baş Etme Stratejileri Olumsuz Duygulanım ile ilişkili bulunmuştur. Buna karşın, Uzaklaşma boyutu için üstbilişsel faktörlerin yordayıcılığı sınırlı düzeydedir.
Sonuç: Bulgular, üstbilişsel süreçlerin uyumsuz kişilik özellikleriyle ilişkili olduğunu ve bu ilişkinin duygudurum belirtilerinden bağımsız bir boyut taşıyabileceğini düşündürmektedir. Özellikle düşüncelerle kurulan ilişkiyi düzenlemeye yönelik üstbilişsel süreçlerin, kişilikle ilişkili zorlukların anlaşılmasında ve ele alınmasında potansiyel bir hedef alan oluşturabileceği değerlendirilmektedir.
Anahtar Sözcükler: DSM-5 alternatif model, kişilik özellikleri, üstbiliş,