Amaç: Hayatta kalma senaryosuna uygunluğu açısından değerlendirilen
uyarıcıların, diğer derin kodlama koşullarına göre değerlendirilen
uyarıcılara kıyasla hatırlanma olasılığının daha yüksek olduğu
görülmektedir. Hayatta kalma bellek avantajı olarak bilinen bu olgu,
çeşitli deneysel manipülasyonlarla gösterilmiş güçlü bir bulgudur. Bu
bağlamda mevcut çalışma, katılımcıların psikolojik belirteçleri (algılanan
stres, kaygı, başa çıkma, bilişsel kontrol ve esneklik) ile hayatta kalma ve
diğer kodlama koşullarındaki (savaş, kaç ve hoşluk) bellek performansları
arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Araştırmaya, 18–35 yaş arası 141 lisans öğrencisi gönüllü
olarak katılmıştır. Katılımcılar dört senaryo koşulundan birine (savaş,
kaç, hayatta kalma veya hoşluk) seçkisiz olarak atandıktan sonra,
senaryolara uygunluğu açısından değerlendirilmesi istenen bir kelime
listesi sunulmuştur. Katılımcıların bellek performanslarını ölçmek için
bir serbest hatırlama görevi, psikolojik özelliklerini değerlendirmek ise
çeşitli psikolojik ölçekler (algılanan stres, kaygı düzeyi, stresle baş etme
stratejileri, bilişsel kontrol ve esneklik) uygulanmıştır.
Bulgular: En yüksek doğru hatırlama puanları hayatta kalma koşulunda
elde edilmiştir. İkili karşılaştırmalara göre, hayatta kalma ve hoşluk
koşulları arasındaki fark anlamlıdır (p<0,05). Diğer hatırlama koşulları
arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Regresyon analizi sonuçlarına
göre, kaygı düzeyi hayatta kalma koşulundaki varyansın %13’ünü, destek
arama ise savaş koşulundaki varyansın %14’ünü açıklayabilmektedir. Kaç
koşulu için herhangi bir anlamlı etki bulunmamıştır.
Sonuç: Hayatta kalma, savaş ve kaç koşulları arasında hatırlama
performansı açısından anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir. Bununla
birlikte, hayatta kalma koşulunda kaygı düzeyi, savaş koşulunda ise
destek arama eğiliminin hatırlama başarısının negatif yordayıcıları
olduğu bulunmuştur. Bu bulgulara göre, hayatta kalma ile kaygı düzeyi;
savaş ile destek arama eğilimi arasındaki güçlü ilişkiler bellek süreçlerini
anlamlı düzeyde etkilemektedir. Bireylerin stresle baş etme stratejileri ile
psikolojik özellikleri arasındaki etkileşim bireylerin farklı bağlamlardaki
hatırlama performansı üzerinde farklı etkiler yaratmaktadır.
Anahtar Sözcükler: Anksiyete, baş etme, hatırlama, hayatta kalma süreci,
psikolojik belirteçler, stres