Amaç: Bilişsel yanlılıklar, yanlış sonuçlara ve normal dışı algılara yol açan,
psikozun gelişiminde ve sürmesinde kritik faktörler olan işlevsiz düşünce
kalıpları olarak tanımlanabilir. Psikoz spektrum bozukluğunda (PSB)
bilişsel yanlılıkları değerlendiren iki öz bildirim ölçeği yakın zamanda
geliştirilmiştir: Davos Bilişsel Yanlılıkları Değerlendirme Ölçeği (DACOBS)
ve Psikoz için Bilişsel Yanlılıklar Anketi (CBQp). Bu çalışmanın amacı
DACOBS ve CBQp’nin Türkçe versiyonlarını doğrulamaktır.
Yöntem: Örneklem, 171 PSB ve 162 yaş ve cinsiyet uyumlu sağlıklı
kontrolden (SK) oluşmuştur. DACOBS ve CBQp’nin I) doğrulayıcı faktör
analizi (DFA) ile faktör yapısı, II) güvenilirliği (iç tutarlılık ve test-tekrar
test güvenilirliği), III) ayırt edici gücü, IV) uyum geçerliliği ve V) çakışmalı
geçerlilik araştırılmıştır.
Bulgular: Orijinal çalışmaya benzer şekilde DACOBS için yedi faktörlü
yapı ve CBQp için beş faktörlü yapı en iyi uyumu sağlamıştır. DACOBS
ve CBQp toplam ve alt ölçek puanları iyi iç tutarlılık ve test-tekrar test
güvenilirliği göstermiştir. DACOBS ve CBQp toplam ve alt ölçek puanları,
yaş, cinsiyet ve eğitim kontrol edildiğinde PSD hastaları ve SK’ler arasında
ayrım yapabilmiştir. DACOBS ve CBQp birbirleriyle pozitif yönde orta
düzeyde bir korelasyon göstermiştir. DACOBS ve CBQp puanları PSB
hastalarında psikotik belirtilerle, SK’lerde ise pozitif psişik deneyimlerle
ilişkiliydi.
Sonuç: Hem DACOBS hem de CBQp iyi psikometrik özelliklere sahiptir
ve Türk toplumunda bilişsel yanlılıkları değerlendirmek için uygun
araçlardır. DACOBS ve CBQp’nin Türkçe versiyonları orijinalleriyle benzer
şekilde güvenilir ve geçerlidir.
Anahtar Sözcükler: Bilişsel yanlılık, geçerlik, güvenirlik, psikoz spektrum
bozukluklar, şizofreni