Amaç: Bu çalışma, 2023 Kahramanmaraş depreminden sağ kurtulanların travma
semptomlarını iyileştirmeye yönelik etkili bir sanal gerçeklik (SG) tabanlı müdahale
programı geliştirmeyi amaçladı.
Yöntem: Bu amaç doğrultusunda çalışmanın örneklemi 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen
Kahramanmaraş merkezli depremlerden doğrudan etkilenen 15–72 yaş aralığında
(ortalama: 38,09; standart sapma (ss): 15,09) depremi yaşayan 34 kişiden oluşmaktadır.
Müdahale grubunu oluşturan (ortalama: 36,88; ss: 13,65) 17 katılımcıya SG teknolojisinden
yararlanarak beş aşamalı (normalizasyon, yeniden anlamlandırma, güvenli yer oluşturma,
problem odaklı baş etme stratejilerinin geliştirilmesi ve sosyal destek) bir müdahale programı
uygulanmıştır. Müdahale grubuna atanan tüm katılımcılara bir defa olmak üzere standart
biçimde sırasıyla normalizasyon, depremi yeniden anlamlandırma, güvenli yer oluşturma,
problem odaklı baş etme ve sosyal desteğin artırılmasını içeren müdahale uygulanmıştır.
Yeniden anlamlandırma, güvenli yer oluşturma ve problem odaklı baş etme aşamalarında
SG teknolojisi ile normalizasyon ve sosyal desteğin artırılması aşamaları ise araştırmacı ve
katılımcının birebir etkileşimini içeren psikoterapötik çalışma ile yürütülmüştür. Beş aşamalı
müdahale programı 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinden 51 gün sonra uygulanmaya
başlanmış ve müdahalenin tüm aşamaları yedi gün içerisinde tamamlanmıştır. Müdahale
öncesinde ön test, müdahale sonrasında son test olmak üzere katılımcılardan iki farklı
zamanda ölçüm alınmıştır. Kontrol grubunu oluşturan (ortalama: 39,29; ss: 16,75) 17
katılımcı ise bekleme listesine alınmıştır. Çalışmada veriler “Sosyodemografik Bilgi Formu”,
“Travma Sonrası Büyüme Envanteri”, “Deprem Sonrası Travma Düzeyini Belirleme Ölçeği” ve
“Baş Etme Yolları Ölçeği” ile toplanmıştır.
Bulgular: Müdahale öncesinde gruplar travma sonrası büyüme, deprem sonrası travma
düzeyi, kaderci baş etme, sosyal destek arayıcı baş etme ve çaresizlik tarzı baş etme
düzeyleri açısından kontrol edilmiş ve aralarında fark olmadığı görülmüştür (p>0,05).
Müdahale sonrasında ise SG destekli müdahale alan depremzedelerin müdahaleye bağlı
olarak travma sonrası büyüme ve sosyal destek arayıcı baş etme puanlarının kontrol
grubunun puanlarından anlamlı ölçüde daha yüksek olduğu yine müdahaleye bağlı olarak
deprem sonrası travma düzeyi, kaderci baş etme ve çaresizlik tarzı baş etme puanlarının
ise kontrol grubu puanlarından anlamlı ölçüde daha düşük olduğu bulunmuştur (p<0,05).
Yapılan grup içi analizler sonucunda ise müdahale grubu katılımcılarının aldıkları SG
destekli müdahale sonrasında travma sonrası büyüme, sosyal destek arayıcı baş etme ve
problem odaklı baş etme puanları müdahale öncesine göre istatistiksel açıdan anlamlı
ölçüde artarken deprem sonrası travma düzeyi, kaderci baş etme ve çaresizlik tarzı baş
etme puanlarının müdahale öncesine göre istatistiksel açıdan anlamlı ölçüde azaldığı
görülmektedir (p<0,05). Bununla birlikte kontrol grubu katılımcılarının Baş Etme Yolları
Ölçeğinin kaderci baş etme alt ölçeği haricinde diğer tüm ölçeklerden aldıkları puanların
istatistiksel olarak anlamlı ölçüde değişmediği görülmektedir (p>0,05).
Sonuç: Yapılan analizler sonucunda geliştirilen SG destekli müdahale programının
depremzedelerin travma belirtilerinin iyileştirilmesinde etkili olduğu görülmektedir.
Geliştirilen müdahale sonucunda deprem yaşamış kişilerin travma düzeylerinde hızlı
ve istatistiki olarak anlamlı azalma elde edilmesi diğer travma alanlarında da ilgili
müdahalenin uygulanabileceğini düşündürmüş ve sonraki çalışmalar için önerilmiştir.
Anahtar Sözcükler: Anlamlandırma, deprem, müdahale, normalizasyon, sanal gerçeklik,
sosyal destek