Amaç: Telomerler, kromozomların uçlarında bulunan ve moleküler saat
gibi iş görerek hücrelerin çoğalma kapasitesini belirleyen özel DNAprotein
kompleksleridir. Son araştırmalar, prenatal dönemden başlayarak
insanın yaşamı boyunca maruz kaldığı stresin birçok hastalığın erken
yaşta ortaya çıkmasına neden olduğuna ve bu süreçte telomerlerin olası
aracılar olabileceklerine işaret etmektedir. Bu makalenin amacı, strestelomer-
hastalık üçlüsü arasındaki ilişkiyi ve telomer işlev bozukluğunun
psikopatolojilerdeki olası rolünü güncel literatür bilgisi ışığında
derlemektir.
Yöntem: Öyküsel bir derleme doğrultusunda, PubMed ve Web of Science
veritabanları kullanılarak konu ile ilgili, başlangıçtan Ocak 2022’ye kadar
yayımlanan tüm makale türlerini içerecek şekilde literatür taraması
yapıldı. Tam metin ve İngilizce olarak erişilebilen makaleler, başlık/özet
taramasından sonra, temel bulgular, hipotezi test etmek için kullanılan
yöntemin uygulanabilirliği, kısıtlılıklar, sonuçların yorumlanması ve
sonuçların alandaki etkileri bakımından değerlendirilerek toplam 73
kaynak seçildi.
Bulgular: İleri yaşta görülme sıklığı artan kardiyovasküler hastalıklar,
tip 2 diyabet gibi bazı kronik hastalıkların depresyon, bipolar bozukluk,
şizofreni gibi psikopatolojilerde genel topluma göre daha sık ve erken
yaşta görülmesi bu bozuklukların birer erken yaşlanma sendromu
olduğunu desteklemektedir. Literatürde bazı çelişkili sonuçlar mevcut
olsa da bu hipotezle uyumlu biçimde, söz konusu psikopatolojilerde
bildirilen kısalmış telomerler ve yaşam boyu maruz kalınan stresin bu
süreçteki etkisi dikkat çekicidir.
Sonuç: Elde edilen bulguların çoğu olası bir ilişkiye işaret ediyor olsa da
nedensellik hakkında fazla bilgi vermemektedir. Bu nedenle, psikolojik
stres, kısalmış telomerler, erken yaşlanma ve psikiyatrik bozukluklar
arasındaki ilişkinin altında yatan biyolojik süreçlerin aydınlatılması önem
taşımakta ve hücresel seviyede gerçekleştirilecek ileri çalışmalara ihtiyaç
duyulmaktadır.
Anahtar Sözcükler: Erken yaşlanma, psikolojik stres, psikopatoloji,
telomerler